Podsumowanie LI posiedzenia Sejmu

LB_03053.view.jpg

fot. Kancelaria Sejmu/Anna Strzyżak

Pakiet zmian w prawie niezbędnych w związku z wojną na Ukrainie, uchwalenie tzw. ustawy wdrożeniowej dotyczącej środków europejskich na lata 2021 - 2027 oraz początek prac legislacyjnych nad zmianami dot. odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów były najistotniejszymi punktami 51. posiedzenia Sejmu (23 i 24 marca). Izba uczciła także chwilą ciszy pamięć zmarłego Mariana Zembali, posła VIII kadencji i ministra zdrowia.

Uchwalone ustawy

Sejm uchwalił pakiet ustaw w związku z sytuacją na Ukrainie po rosyjskiej agresji na to państwo. Posłowie przyjęli dwie nowelizacje ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Ustawa, której projekt wniósł rząd, dotyczy kwestii małoletnich obywateli Ukrainy, którzy przebywają w Polsce bez opieki osób

sprawujących faktyczną pieczę nad nimi oraz tych, którzy przed przybyciem na terytorium RP byli umieszczeni w pieczy zastępczej na terytorium Ukrainy, w tym zasad prowadzenia ich ewidencji. 

Na mocy ustawy o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, wniesionej z inicjatywy Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych, pomocą objęci zostaną także uchodźcy, którzy do Polski przybyli w inny sposób niż przekraczając bezpośrednio granicę ukraińsko-polską.

Rozpatrzona w trybie pilnym ustawa o zmianie ustawy o wsparciu gospodarstw domowych w ponoszeniu kosztów związanych ze zmianą standardu nadawania naziemnej telewizji cyfrowej doprecyzowuje przesłankę przyznawania świadczenia na zakup odbiornika przystosowanego do odbioru sygnału telewizyjnego w nowym standardzie. Będzie ono przysługiwało w przypadku gdy trudna sytuacja materialna gospodarstwa domowego uniemożliwia samodzielne poniesienie kosztów nabycia odbiornika cyfrowego bez uszczerbku dla podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto zróżnicowano wysokości świadczenia w zależności od tego, czy zostanie ono wykorzystane na zakup dekodera czy telewizora. W tym drugim przypadku kwotę dofinansowania ustalono na 250 zł, dofinansowanie do zakupu dekodera pozostanie na poziomie na 100 zł.

Ustawa o szczególnych regulacjach w zakresie transportu i gospodarki morskiej w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium Ukrainy dotyczy kwestii przewozów kolejowych, dokumentów stosowanych w transporcie i ruchu drogowym oraz odnawiania przez marynarzy dyplomów kwalifikacyjnych wydanych przez administrację Ukrainy. Przyjęte przepisy m.in. dopuszczają w nadzwyczajnych sytuacjach wydłużenie czasu pracy obsługi pociągów przewożących uchodźców, tak aby np. oczekiwanie na kontrolę graniczną nie skutkowało koniecznością zakończenia pracy przez maszynistę. Ponadto transporty humanitarne zwolnione zostaną z opłat za korzystanie z infrastruktury. Ustawa przewiduje też wsparcie dla przewoźników z Funduszu Pomocy. Ustawa wprowadza także ułatwienia i znosi niektóre wymogi wobec przewoźników drogowych zapewniających transport uchodźców, a także ułatwia odnowienie kwalifikacji wydanych ukraińskim marynarzom.

Powyższe akty prawne zostały uchwalone 23 marca, pozostałe ustawy Sejm przyjął dzień później.

Ustawa o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021 - 2027 (tzw. ustawa wdrożeniowa) tworzy podstawę dla realizacji umowy partnerstwa, w tym wdrażania programów dotyczących polityki spójności w perspektywie finansowej 2021 - 2027, a konieczność jego uchwalenia wynika z rozpoczęcia w 2021 r. nowej, siedmioletniej perspektywy finansowania polityki spójności z budżetu UE. Projekt wprowadza także szczegółowe przepisy dotyczące Krajowego Planu Odbudowy.

Ustawa o zmianie ustawy o samorządzie gminnym ma na celu stworzenie bardziej elastycznych zasad podziału środków wydatkowanych w ramach budżetu obywatelskiego w gminach. Poza ułatwieniem sposobu dzielenia tych środków w poszczególnych częściach gmin, wprowadzono dodatkowe kryterium podziału środków w postaci kosztu realizacji zgłaszanych projektów. Uchwalona ustawa jest odpowiedzią na petycję obywatela skierowaną do Sejmu.

Ustawa o zmianie ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego oraz ustawy o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami przedłuża o trzy lata (do 31 grudnia 2024 r.) obowiązek zapewnienia najemcom przez gminę lokalu zamiennego oraz pokrycia kosztów przeprowadzki w razie wypowiedzenia najmu w związku z koniecznością remontu lub rozbiórki budynku.

Usprawnienie realizacji zadań administracji publicznej przewiduje ustawa o zmianie niektórych ustaw w związku z rozwojem publicznych systemów teleinformatycznych. Przyjęte przepisy obejmują m.in. zwiększenie efektywności działania Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej oraz umożliwią szybszą i kompleksową realizację projektu budowy Centralnej Ewidencji Kierowców.

Wzrost wynagrodzeń nauczycieli przewiduje ustawa o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela. Zmiana pozwoli na podniesienie średniego wynagrodzenia nauczycieli o 4,4% w trakcie roku kalendarzowego (od 1 maja 2022 r.)  Umożliwi ona jednocześnie podwyższenie od tego dnia wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli oraz dodatków do wynagrodzenia.

Stanowiska Senatu

Posłowie rozpatrzyli także stanowiska Senatu do wcześniej uchwalonych ustaw.

Sejm przyjął poprawki Senatu do ustawy o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Jej celem jest uregulowanie kwestii dotyczących upraw i zbioru konopi innych niż włókniste w celu uzyskania surowca farmaceutycznego.

Izba przyjęła także poprawki zgłoszone do ustawy o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii oraz niektórych innych ustaw, mającej na celu wsparcie rozwoju upraw maku i konopi włóknistych, przy jednoczesnym uwzględnieniu nadrzędnego celu, jakim jest przeciwdziałanie narkomanii.

Posłowie odrzucili uchwałę Senatu odrzucającą ustawę o zmianie ustawy – Kodeks spółek handlowych oraz niektórych innych ustaw. Zakłada ona m.in. wprowadzenie do polskiego prawa regulacji dotyczącej prawa holdingowego.

Podjęte uchwały

Sejm przez aklamację podjął uchwały okolicznościowe: w sprawie popełniania zbrodni wojennych i zbrodni przeciw ludzkości oraz łamania praw człowieka przez Rosję w Ukrainie oraz w sprawie uwolnienia bezprawnie zatrzymanych liderów Związku Polaków na Białorusi Andżeliki Borys i Andrzeja Poczobuta. Izba w drodze uchwały dokonała też zmian w składach osobowych komisji sejmowych.

Pierwsze czytania

Sejm rozpoczął prace nad projektami dotyczącymi zmian w sądownictwie, mającymi na celu m.in. realizację orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczącego systemu odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów.

Przedstawiony przez Prezydenta RP projekt ustawy o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw przewiduje m.in. zmiany w organizacji SN. Zniesiona miałaby zostać Izba Dyscyplinarna, a w jej miejsce utworzona ma zostać Izba Odpowiedzialności Zawodowej. Ma ona składać się z 11 sędziów orzekających wyznaczonych przez prezydenta spośród sędziów SN orzekających w pozostałych izbach.

Poselski projekt ustawy o ochronie niezawisłości sędziowskiej i szczególnych zasadach odpowiedzialności karnej i dyscyplinarnej sędziów, zgodnie z uzasadnieniem, wzmacnia konstytucyjną ochronę niezawisłości sędziowskiej. Postępowania karne i dyscyplinarne wobec sędziów mają gwarantować możliwość reagowania na zachowania sędziów będące rażącym naruszeniem prawa, nie naruszając przy tym niezawisłości sędziowskiej. Projekt przewiduje wyjęcie z kompetencji Izby Dyscyplinarnej SN spraw sędziów i pozostawienie jej jako organu odwoławczego w sprawach odpowiedzialności zawodowej innych niż sędziowie grup zawodowych. Cała odpowiedzialność dyscyplinarna sędziów ulokowana ma być w Sądzie Najwyższym (w I instancji orzekać będą składy 3-osobowe, a w II instancji - 7-osobowe). Rolę sądów dyscyplinarnych I instancji przestaną tym samym pełnić sądy apelacyjne.

Celem poselskiego projektu ustawy o Sądzie Najwyższym jest – zgodnie z uzasadnieniem – stworzenie wewnętrznej struktury SN w sposób nie budzący wątpliwości i jednocześnie pozwalający na kontynuowanie reform w wymiarze sprawiedliwości. Projekt przewiduje m.in., że nowy SN składałby się z dwóch izb: Prawa Prywatnego oraz Prawa Publicznego, z jednoczesnym zmniejszeniem liczby sędziów SN do maksymalnie 30. Ograniczony byłby też zakres spraw rozpatrywanych przez ten sąd.
Powyższe projekty zostały skierowane do rozpatrzenia przez Komisję Sprawiedliwości i Praw Człowieka.

W I czytaniu Sejm odrzucił natomiast poselski projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu zniesienia Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, który przewidywał zniesienie ID SN i przejście orzekających w niej sędziów w stan spoczynku oraz poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw, przewidujący m.in. przywrócenie zasady wyboru sędziowskiej części składu KRS przez sędziów oraz likwidację Izby Dyscyplinarnej SN.

Drugie czytanie

Sejm rozpatrzył w II czytaniu rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw. Projekt przewiduje rozwiązanie dotyczące organizacji i sposobu przeprowadzania egzaminu ósmoklasisty i egzaminu maturalnego w latach szkolnych 2021/2022–2023/2024. Chodzi o roczniki, które część swego kształcenia realizowały w warunkach stanu epidemii przez naukę zdalną. Projekt zakłada m.in. zawężenie wymagań egzaminacyjnych na egzaminie ósmoklasisty i maturalnym, przewiduje także zwiększenie liczby nauczycieli specjalistów, w celu udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej niezbędnej po okresie nauki zdalnej i związanej z nią izolacji społecznej.

Informacja bieżąca i pytania w sprawach bieżących

Przedmiotem rozpatrzonej podczas 51. posiedzenia informacji bieżącej była pogarszająca się sytuacja ekonomiczna Polaków w związku z konfliktem zbrojnym na Ukrainie. O jej udzielenie wnioskował Klub Parlamentarny Koalicja Polska. Pytania w sprawach bieżących dotyczyły m.in. rządowego programu „Mosty dla regionów”, tranzytu zaopatrzenia dla rosyjskiej i białoruskiej armii przez terytorium RP, polityki mieszkaniowej oraz sposobów wsparcia polskich rodzin wynajmujących mieszkania oraz uchodźców, importu węgla i ropy z Rosji, dofinansowania pobytu w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna i pomocy medycznej udzielanej Ukraińcom.